نويسنده: ال ، ليوگنر

مترجم: محمود تركي

بر اساس تحقيق صورت گرفته، صنايع كانادا به علت نايده گرفتن مشكلات مربوط به سايش و اصطكاك، روزانه ميليون ها دلار خسارت مي بينند. به نظر مي رسد كه صنايع كانادا بتوانند سالانه حدود پنج ميليارد دلار در هزينه هاي خود صرفه جويي كنند، چگونگي اين امر مهم، با توجه به مسايل مربوط به اصطكاك، روان كاري و سايش امكان پذير است.
اين تحقيقات توسط كميته تريبولوژي انجمن ملي تحقيقات كانادا صورت گرفته است. به نظر مي رسد در عصري كه انسان به فضا سفر مي كند و از تكنولوژي بالايي نيز برخوردار است، اين مساله كه بسياري از صنعتگران ارتباط بين سايش و اصطكاك و انتخاب صحيح روغن و كاربرد آن را به درستي نمي دانند، موضوعي غير معقول باشد.


كلمه تريبولوژي در سال1960 تعريف شده است. معني آن عبارت است از علمي كه واكنش ماده بين دو سطح با سطوح متحرك را مورد بررسي قرار مي دهد.
    صنايعي كه در اين مطالعه از نظر تريبولوژيكي مورد بررسي قرار گرفته اند، عبارتند از: صنايع معدن كاري، نيروگاه ها، راه آهن، صنايع جنگل، چوب، خمير و كاغذ.
    براساس اين مطالعه، مقدار انرژي از دست رفته و هزينه تعميرات حاصل از اصطكاك و سايش را مي توان در اين صنايع به حد بسيار زيادي كاهش داد.
    


    يكي از جالب ترين نتايجي كه از اين مطالعه به دست مي آيد، اين است كه با تكنولوژي هاي موجود مي توان در تمام صنايع ياد شده، از اين هزينه ها جلوگيري كرد. اين كار به وسيله بهبود تجربيات روانكاري از قبيل تميز نگهداشتن انبارهاي روغن، بهبود كيفيت فيلتراسيون و سيستم هاي چرخشي روغن، به كار بردن گرانروي هاي مناسب و انتخاب روغن مناسب كاملاً عملي است.
    
    

خلاصه اي از منابع هدر رفته به علت سايش و اصطكاك در صنايع كانادا
(ارقام به ميليون دلار)
  هزينه اصطكاك هزينه سايش هزينه كل
كشاورزي 321 940 1261
نيروگاههاي برق 54 189 243
جنگل 111 158 269
معدن 211 728 939
خمير و كاغذ 105 382 487
راه آهن 284 467 751
كاميون ها و اتوبوس ها 126 860 986
صنايع چوب 14 189 203
جمع 1226 3913 5139


    
    منابع هدر رفته
    اين مطالعه بيان مي كند كه اگر در صنايع فهرست شده در جدول بالا مزاياي تكنولوژي هاي موجود به طور كامل در نظر گرفته شود و به تكنيك هاي تعمير و نگهداري پيشگيرانه/ پيشگويانه توجه كافي شود، سالانه بيش از2 هزار892 ميليون دلار در هزينه ها صرفه جويي خواهد شد(در كانادا).
    
    به عنوان مثال، مهم ترين مكانيزم سايش، سايش از نوع خراشيدگي است كه به علت آلوده بودن روغن، در موتور ايجاد مي شود. البته خيلي از افراد اين موضوع را مي دانند ولي توجهي به آن نمي كنند. اين مشكل را مي توان با استفاده از تكنيك هاي فيلتراسيون از بين برد.
    موضوع جالب ديگر، مطالعه روي موضوع تريبولوژي در كارخانه هاي صنعتي و آگاهي افراد از اصطكاك و سايش است. اين مطالعه نشان داد كه77 درصد از پرسنل اعتقاد داشتند كه بايد اصطكاك و سايش در ماشين آلات موجود كاهش يابد، ليكن براي اين كار حداقل سعي خود را به كار مي بردند.
    از طرف ديگر، اين مطالعه نشان داد كه مقداري از هزينه هاي به وجود آمده غير قابل اجتناب بوده است. چون خيلي از افرادي كه در طراحي، تعيين مشخصات، عمليات و تعميرات دستگاه ها سهيم بودند، ازتكنيك هاي تريبولوژيكي اطلاعاتي نداشته و يا آنها را مورد توجه قرار نمي داده اند. اين مطالعه نتيجه گيري كرده است كه نياز مشخصي براي افزايش آگاهي پرسنل عمليات و نگهداري وجود دارد تا نسبت به كم كردن اصطكاك و سايش اقدام كرد. هم چنين نياز به مشخص كردن منافع حاصل از تحقيق و توسعه مرتبط با اصطكاك و سايش محرز مي باشد.
    
    ناآگاهي متخصصان
    بدون شك، صرف نظر كردن از مطالعه درباره اصطكاك، سايش، روغن كاري، انتخاب ياتاقان هاي مناسب، سيل ها، فيلترهاي مناسب و همچنين اجزاي تريبولوژيك در آموزش خيلي از مكانيك ها، تكنسين ها و مهندسين، اصلي ترين دليل براي افزايش سايش و اصطكاك مي باشد. البته همان طور كه قبلاً گفته شد، اين يك واقعيت است كه دوره هاي آموزشي براي انتخاب صحيح و استفاده مناسب از روغن ها و تكنيك هاي كنترل كننده آلودگي در خيلي از دانشگاه ها و انستيتوهاي فني وجود ندارد.
    با وجودي كه تعداد زيادي از مهندسين كانادا در مورد طراحي، ساخت ويا تعمير وسايل مطالعه كرده اند، ولي فقط تعداد بسيار كمي از آنها در مورد اصطكاك و سايش و ارتباط آن با روغن كاري و اين كه چگونه مي توان مشكلات حاصل از اين پديده ها را كم كرد، مطالعه كرده اند. در حقيقت فقط4 درصد از پرسش نامه هايي كه در رابطه با مسائل اصطكاك، سايش و روغن كاري به صنايع ارسال شده بود تكميل و برگشت داده شد.
    بر اساس اين مطالعه و در صنايعي كه داراي ماشين آلات هستند، توصيه تحقيق و توسعه در موارد زير مطرح شده است.
    - توسعه مواد اصطكاكي بهبود يافته براي ترمزها
    - توسعه سيل هاي مخازن ترمز به منظور حداقل كردن اثر سايش
    - توسعه و طراحي مواد براي بهبود خواص لاستيك
    - توسعه مواد اقتصادي تر مقاوم در برابر سايش و پوشش ها، به منظور كاهش اصطكاك و سايش براي مواد روي سطح
    - توسعه كاربرد روان كننده اي جامد
    
    سيستم هاي مراقبت
    اين مطالعه توصيه هايي كرده كه بر اساس آن صنايع بايد به طور منظم از سيستم هاي مراقبت از آلودگي و سايش، مانند تجزيه روغن و مشخص كردن لرزش در سيستم استفاده كنند. در ضمن برنامه هاي آموزشي و به روز كردن دانش تكنسين ها و مهندسين در تمام زمينه هاي تريبولوژي را نيز توصيه كرده است.
    فقط4 درصد از پرسش نامه هايي كه در رابطه با مسائل اصطكاك، سايش و روغن كاري به صنايع ارسال شده بود تكميل و برگشت داده شد.
    بر اساس اين مطالعه و در صنايعي كه داراي ماشين آلات هستند، توصيه تحقيق و توسعه در موارد زير مطرح شده است.
    - توسعه مواد اصطكاكي بهبود يافته براي ترمزها
    - توسعه سيل هاي مخازن ترمز به منظور حداقل كردن اثر سايش
    - توسعه و طراحي مواد براي بهبود خواص لاستيك
    - توسعه مواد اقتصادي تر مقاوم در برابر سايش و پوشش ها، به منظور كاهش اصطكاك و سايش براي مواد روي سطح
    - توسعه كاربرد روان كننده اي جامد
    
        بر اساس اين مطالعه، اگر توصيه هاي انجام شده مورد عمل قرار گيرد، سالانه مي توان مقادير نشان داده شده در جدول زير را صرفه جويي كرد. (در صنايع مورد مطالعه)
    
    

1. كم كردن مصرف انرژي به علت كم شدن اصطكاك 765 ميليون دلار
2. كم كردن نيروي انساني (به وسيله خرابي دستگاهها) 56 ميليون دلار
3. صرفه جويي در آزمايش هاي روغن 50 ميليون دلار
4. صرفه جويي در جلوگيري از تعميرات غيرضروري و تعويض به موقع خدمات 7654 ميليون دلار
5. صرفه جويي در سرمايه گذاري به خاطر وارد كردن موثر 289 ميليون دلار
6. صرفه جويي در سرمايه گذاري به علت طول عمر زياد دستگاهي 1444 ميليون دلار
جمع 4758 ميليون دلار


    پتانسيل واقعي صرفه جويي حتي از اين مقدار نيز بيشتر است. چون كه در اين مطالعه اصلاً به ضررهايي كه در اثر خوابيدن دستگاه ها و از دست رفتن توليد رخ مي دهد، اشاره اي نشده است.
    اين امر واضح است كه غلبه بر اين موارد تاثير فوق العاده اي در مسائل مالي صنايع خواهد گذاشت. با توجه به موارد فوق و با توجه به تغييرات تكنولوژيكي كه در صنايع رخ مي دهد لزوم آشنايي با دانش تريبولوژي كاملاً محسوس است.
    


    اين جدول فقط خسارات ناشي از اصطكاك و سايش در صنايع چوب كانادا را نشان مي دهد. اين خسارت ها با توجه به مكانسيم سايش، تقسيم بندي شده اند. توضيح درباره مكانسيم هاي سايش و دلايل آنها نيز بايد مورد توجه قرار گيرد.
    اين مشكلات در صنايع آمريكا نيز وجود داشته است. مقادير زيان ها، به علت بيشتر بودن صنايع در آمريكا، بسيار بيشتر از زيان ها در كانادا مي باشد.
    دكتر رابينوويچي در قسمت تريبولوژي دانشگاه MIT با يك مطالعه ساده نتيجه گرفته است كه خسارات ناشي از مسائل تريبولوژي در آمريكا سالانه حدود194 ميليارد دلار مي باشد. نتايج حاصل از اين مطالعه در جدول زير آورده شده است.
    
    

مكانيزم خسارت(ميليارد دلار)
اصطكاك 17
سايش 170
روغن كاري 4/3
تماس هاي الكتريكي 5/3
چسبندگي 05/0
اصطكاك الكتريكي 05/0
جمع 194